لزوم آشنایی دقیق با جنبش های شیعی ایران با نگاهی ویژه به سربدران

امید برومندی ۱۳ مرداد, ۱۳۹۲ ۰ 293 views

455454545454

جنبش‌های اجتماعی، سیاسی و دینی از جمله تغییر و تحولاتی است که در یک جامعه و به منظور پیشبرد هدف یا مقاومت در برابر حاکمان زمان صورت می‌گیرد. بنابراین در بیان معنی جنبش و تفاوت آن با سایر پدیده‌های اجتماعی و سیاسی ، می‌توان گفت که :
جنبش به معنی «هیجان، حرکت مردمی، ناآرامی،  کوشش جمعی برای رسیدن به هدفی روشن و به ویژه دگرگونی دربعضی نهادهای اجتماعی» است؛  که در برابر حاکمان وقت ، قرار گرفته است. وجه تمایز جنبش از سایر انواع رفتار جمعی و پدیده‌های اجتماعی و سیاسی نظیر شورش ، انقلاب و حزب ، در این است که جنبش در مقایسه با شورش (که حرکتی محدود و فاقد هدف با ایدئولوژی و سازمان است) کوششی همگانی برای ایجاد تغییر با مشارکت آگاهانه و فعالانه ی اعضای آن و دارای حداقل نظم و سازمان و انگیزه‌های ایدئولوژیک است. با بیان این مقدمه باید اظهار داشت که، آگاهی هر ایرانی، به ویژه جوانان و پژوهشگران از تاریخ پرفراز و نشیب قوم ایرانی در برابر یگانگان، فواید فراوانی در بردارد، زیرا که به آنان شخصیت، ابهت، بیداری و هوشیاری، شور و غرور همگانی می‌بخشد و از این طریق خواهند دانست که این میراث گرانبها، یعنی استقلال فکری (دینی، فرهنگی، زبانی و سیاسی) آسان به دست آنان نرسیده است.از این رو، مطالعه نقش جنبش‌های شیعی در ایران پس از اسلام و عوامل گوناگون در شکل گیری آنها، امری مهم و لازم به نظر می‌رسد….»

منبع:جنبش‌های شیعی در تاریخ ایران/علی امین زاده

…قرن هشتم هجری، در جنبش‌های فکری، سیاسی و دینی ایرانیان بر ضد حاکمان ظالم و بیگانه، یکی از دوران‌های بسیار پرتحرک و بارور ایرانی بوده و زمینه ساز دیگر قیام‌ها در قرون بعد، خصوصاً تشکیل دولت شیعی مذهب صفویه شده و به همین دلیل است که بررسی و تجزیه و تحلیل این جنبش‌ها امری مهم و لازم به نظر می‌رسد.

همان منبع

یکی از مهمتری جنبش‌های سیاسی، اجتماعی، فکری و مذهبی که در تاریخ پرفراز و نشیب ایران اسلامی‌به وقوع پیوسته است، جنبش سربداران خراسان به پایتختی دارالمومنین سبزوار است.
جنبش سربداران خراسان که به عنوان سربداران سبزوار و یا به طور خلاصه به نام سربداران نیز شناخته می‌شود، منجر به تشکیل نخستین حکومت مستقل شیعه دوازده امامی‌در ایران شد .
همچنین این جنبش با منش غیرپادشاهی که داشت، نمونه بسیار مترقی و منحصر به فردی از یک حکومت مردم سالارانه دینی را چندین قرن پیش از وقوع انقلاب شکوه مند اسلامی‌ایران در سال ۱۳۵۷ به نمایش گذاشت و در واقع می‌توان گفت اندیشه‌ها و آرمان‌های اصلی این جنبش شیعی، در شکل گیری زمینه‌های فکری بسیاری از جنبش‌های شیعی بعد از خود از جمله در انقلاب اسلامی‌ایران موثر بود.
با توجه به همه ارزش‌های  مورد ذکر، بررسی عمیق جنبش ملی–مذهبی سربداران برای پژوهشگران عرصه تاریخ و فرهنگ ایران از اهمیت به سزایی برخوردار است.تا کنون تعدادی از پژوهش‌ها در این زمینه انجام گرفته است، که به عنوان مثال می‌توان به پژوهش نسبتاً جامعی که توسط آقای علی امین زاده انجام شده، اشاره کرد.
آقای علی امین زاده که از پژوهشگران پرتلاش و مدرسین دانشگاهی در دارالمومنین سبزوار است، پژوهش ارزشمند خود را در زمینه جنبش‌های شیعی در کتابی با عنوان «جنبش‌های شیعی در تاریخ ایران»(با نگاهی ویژه به سربداران) در سال ۸۴ توسط انتشارات امید مهر، منتشر کرده است.
کتاب مورد ذکر منبع مختصر اما مفیدی برای کسب آشنایی کلی با روند جنبش‌های شیعی در تاریخ ایران است که مطالعه آن برای همه علاقه مندان به این زمینه، توصیه می‌شود. لیکن با وجود انجام پژوهش‌هایی نظیر این، به نظر می‌رسد هنوز جای زیادی برای انجام مطالعات و تحقیقات گسترده تر برای شناخت همه ابعاد مختلف جنبش‌های شیعی تاریخ ایران به ویژه جنبش سربداران سبزوار وجود دارد.
امید می‌رود این مهم در آینده مورد توجه بیشتری از سوی پژوهشگران و علاقه مندان به شناخت سیر حرکت تاریخی و فرهنگی ایران زمین از گذشته تا به امروز قرار گیرد.

فرستادن دیدگاه »