جوک های قومیتی ممنوع

امید برومندی ۸ مرداد, ۱۳۹۲ ۰ 1,424 views

jokمی‌گویند خوب است با هم بخندیم نه بر هم. این یک قاعده اخلاقی و انسانی است که به ویژه با آموزه‌های دین مقدس اسلام نیز کاملاً سازگار است.
اما چه می‌شود که با اندکی تأمل در فرهنگ عامیانه جامعه ای اصیل و مذهبی نظیر ایران، با سیل انبوهی از جوک‌های قومیتی مواجه می‌شویم که مضمون اکثر آنها به تمسخر گرفتن یکی از قومیت‌های داخل کشور و نسبت دادن برخی صفات ناپسند به آنان و سپس خندیدن است؟!!!
ما ایرانی‌ها از هر نژاد و قومیتی که باشیم، عمدتاً از غرور ملی وعشق وطنی بالایی برخورداریم و ازهمین رو معمولا از ایرانی بودن خود با افتخار یاد می‌کنیم و تاریخ و تمدن با شکوه خود را می‌ستاییم. و گاهی حتی در این کار به مبالغه دچار می‌شویم . اما بدون تعارف باید بپذیریم که در فرهنگ ما نیز در گذشته و امروز نقاط ضعف متعددی به چشم می‌خورد که شاید برخی از این نقاط ضعف، منحصر به فرد باشد یا بیشترین میزان شیوع آن در جهان را بتوان در این کشور آریایی مشاهده کرد.

از جمله نقاط ضعفی که در دهه‌های اخیر شدیداً گریبان فرهنگ عمومی‌ایرانیان را گرفته است، معضل جوک‌های تأسف برانگیز قومیتی یا منطقه ای است.
جای انکار نیست که شاید هر یک از ما تا کنون در محافل صمیمانه و گاهی حتی در محافل نیمه رسمی‌با پدیده تعریف جوک‌های قومیتی یا جوک‌های متعلق به شهرهای مختلف کشور (ترکی، لری، اصفهانی، قزوینی، نیشابوری، رشتی، مشهدی، آبادانی و …) مواجه شده باشیم. سادلوحی، ضریب هوشی پایین، خساست، خالی بندی، توهم، حماقت، رندی، بدلهجگی، فساد و بی بندوباری اخلاقی بعضی از صفات ناشایستی است که یک یا چند مورد از آنها در جوک‌ها و لطیفه‌های قومیتی ایران، نسبت مردم شهرها یا اقلیت‌های قومی‌نام برده نسبت داده می‌شود.

وسایل نوین و روش‌های پیشرفته ارتباطی نظیر  پیامک، ایمیل، و صفحات وب نیز متأسفانه در ایران، به گسترش هرچه بیشتر این فرهنگ یاری رسانیده اند.
اما مسئله اینجاست که چه خوشمان بیاید و چه خوشمان نیاید این نهایت بی فرهنگی است که مردمی‌در داخل یک کشور، به قصد تفریح و شادبودن، اقدام به ساخت و تعریف لطیفه‌های توهین آمیز و تمسخربرانگیز نسبت به سایر هموطنان خود کنند.حتی اگر هر یک از خود ما نیز با هر دلیل و توجیهی تا کنون مرتکب این اشتباه شده باشیم، بازهم از قبح و زشتی این کار چیزی کم نمی‌شود.

البته این موضوع تنها منحصر به ایران نیست و در بعضی از کشورهای دیگر جهان نیز چنین رفتاری مشاهده می‌شود.اما نکته ناراحت کننده اینجاست که طبق ادعای برخی منابع اینترنتی پدیده جوک‌های قومیتی یا منطقه ای در ایران رواج بسیار بیشتری دارد و تقریباً اگر اسامی‌قومیت‌ها یا نام شهرها را از جوک‌های ایرانی حذف کنیم تقریبا نیمی‌از  فکاهیات عامیانه و سرگرم کننده ایران (در دوره کنونی) از بین می‌رود.
البته جوک‌ها و لطیفه‌ها با همه گزندگی‌های تلخی که ممکن است داشته باشند، گاهی وسیله‌های بسیار با نمک و مناسبی برای نقد یک فرهنگ اشتباه یا باور خرافه آمیز مذهبی، اعتقادی یا قومی‌هستند.
از این رو شاید کاربرد جوک‌ها در زمینه مسائل و شخصیت‌های سیاسی روز، برخی باورهای اجتماعی غلط و خرافه آمیز و … – با رعایت برخی اصول – صحیح باشد.
اما جوک‌هایی که صرفا یک صفت یا رفتار ثابت نشده کلیشه ای را به مردم یک شهر یا قومیت نسبت می‌دهد، فاقد هر گونه اثر تربیتی و انتقادی است و استفاده از آنها نه تنها موجب رنجش خاطر بعضی از هموطنانمان می‌شود، بلکه نشان دهنده آگاهی کم و فرهنگ پایین نقل کنندگان چنین جوک‌هایی است.

بدتر از همه آکه در تاریخچه پیدایش جوک‌های قومیتی یا منطقه ای گفته اند، این فرهنگ مذموم در نتیجه توطئه‌های اختلاف افکنانه انگلیسی‌ها در ایران شدت بیشتری پیدا کرده است و بدین ترتیب تعریف کردن هر لطیفه قومیتی، به جز رنجاندن دل هموطنان ایرانی، ریختن آب به آسیاب توطئه‌های دشمنان است.
البته در این رابطه نمی‌توان انگلیس یا سایر کشورهای غربی را مورد سرزنش قرار داد، زیرا بر اساس یک مثل قدیمی، «حرمت امام زاده را اول باید متولی نگاه دارد» و اگر خود ما ایرانیان در قرون اخیر به ویژه در زمان سلسله قاجاریه به چنان سطح پایینی از انحطاط فکری و فرهنگی دچار نمی‌شدیم و این انحطاط فکری و فرهنگی در دوره‌های همچنان ادامه نمی‌یافت، هرگز نمی‌پذیرفتیم که به تحریک انگلیس یا هر کشور دیگری شماری از هموطنان خود را با جوک‌هایی که شاید برای آنها بسیار آزاردهنده باشد، به تمسخر و توهین بگیریم!!!

اینک اما ممکن است برای بسیاری ازخوانندگان این متن، چنین سوالی مطرح شود، که با توجه به اینکه حجم بسیار گسترده ای از جوک‌های خنده دار و مفرح در ادبیات عامیانه مردم همین جوک‌های قومیتی است، که تقریبا تعریف کردن این جوک‌ها در محافل صمیمانه برای خیلی‌ها عادت شده است، باید چه کار کنیم؟ آیا می‌شود همه این جک‌ها را به یک باره حذف کرد یا جلو تولید موارد جدید را که اصلا سرمنشأ مشخصی هم ندارند، گرفت؟
پاسخ این است که در بسیاری از موارد اصلا نیاز به حذف این جوک‌ها نیست . بلکه می‌توان با اندکی تغییر به گونه ای که توهین‌های قومیتی از آن حذف شود، همان جوک‌ها را مجدداً مورد استفاده قرار داد و بدین ترتیب طوری لطیفه گفت و شنید که همه با هم بخندیم نه بر هم.
برای دست یابی به این هدف یک فرمول ساده وجود دارد.
شما هم می‌توانید از همین حالا امتحان کنید.

اولین جوک قومیتی که مثلا به صورت پیامک به موبایلتان رسید:

۱-لازم نیست این جوک را سریع از گوشیتان حذف کنید .حتی اگر بی اختیار خنده تان گرفت، اشکالی ندارد که خودتان به تنهایی بخندید اما آن را برای کسی تعریف نکنید و از  ارسال پیامکی آن نیز به سایر دوستانتان خودداری کنید.
۲- در مرحله بعدی آن جوک را کمی‌ویرایش کنید و مثلا به جای نام شهر یا نام قومیت خاص، یک اسم عام و غیرمتعلق به فرهنگ‌های بومی‌را جایگزین کنید.
مثلا نام‌های «غضنفر»، «بُهلول»، «ملانصرالدین» و یا «اولی و دومی»، «معلم و شاگرد»، «پدر و پسر»، «مادر و دختر» را به جای نام قومیت‌ها به کار ببرید.
به جای نام شهرهای مختلف کشور نیز می‌توانید از نام شهرهای خیالی استفاده کنید. بهترین نمونه این موضوع «برره» است. برره شهری خیالی در یکی از سریال‌های پرطرفدار طنز تلویزیونی ایران به اسم «شب‌های برره» است که توسط مهران مدیری کارگردان توانمند و سایر بازیگران طنزپرداز ایران ساخته شد و هرچند سالها از تولید و پخش آن می‌گذرد اما هنوز خاطره سریال شب‌های برره، شخصیت‌ها نظیر شیرفرهاد، کیوون، سالارخان، سردارخان، لیلون، بَگوری، ملیجک و برخی مکان‌های خاص نظیر چال اسکندرون، میدان بُز … و سایر اجزاء و بخش‌های مختلف شهرخیالی برره در خاطر عموم مردم باقی مانده است.
همچنین به فراخور نوع جوک می‌توان از شخصیت‌های کارتون‌های عروسکی – مانند کلاه قرمزی و پسرخاله، سنجد، السون و ولسون و …، یا قهرمانان فیلم‌ها و سریال‌های طنز تلویزیونی و سینمایی برای جایگزین کردن نام قومیت‌ها و شهرها استفاده کرد.
۳-اگر جوک توهین آمیزی به دستتان رسید که قابل ویرایش نبود و ارتباط تنگاتنگ با رفتار و خصوصیات مردم یک قوم یا یک شهر داشت، از خیر آن جوک، هرچه قدر هم که خنده دار باشد، بگذرید. لحظه ای خندیدن و شادبودن موقتی به غصه دار شدن دل هموطنانی که مورد توهین و تمسخر جوک‌های ما قرار می‌گیرند، نمی‌ارزد.
۴-گاهی اوقات خود مردم یک شهر یا یک قومیت در اثر بی قیدی، بی مسئولیتی و یا ناآگاهی، و فقط از سر تفریح و مزاح آنی، خودشان اقدام به تولید جوک‌های تمسخر آمیز برای خود می‌کنند یا جوک‌هایی را که به دستشان می‌رسد برای دیگران بازگو می‌کنند.

اگر شما نیز خدای ناکرده جزء این گروه هستید، یادتان باشد اگر خودتان برای خود و شهر و دیارتان احترام نگذارید، دیگران هرگز احترام نخواهند گذاشت. و شاید دیگران حتی پا را از محدوده مجاز شما فراتر گذارند.پس اگر هنوز این شانس را داشته اید که برای قومیت یا شهر شما جوک‌های تمسخرآمیز انبوه تولید نشده است، خودتان به ایجاد این مشکل کمک نکنید.و اگر شهر یا قومیت شما تا کنون مورد هدف جوک‌های توهین آمیز قرار گرفته است، با صبوری و تلاش جانانه به محو  یا کمرنگ کردن جوک‌های تولید شده کمک کنید.
در پایان باید گفت، در این هیچ شکی نیست که ایرانیان از گذشته‌های دور تا کنون، همواره ملتی با فرهنگ و متمدن بوده اند.اما به هرحال مانند هر جامعه انسانی دیگری بروز و ظهور برخی خطاها و اشتباهات در میان ایرانیان نیز اجتناب ناپذیر است. مسئله اینجاست که بتوانیم به محض بروز مشکلات مختلف ریشه‌های آن را پیدا کرده و نسبت به حل و فصل مشکلات اقدام کنیم.
پس بیایید برای حذف عملی جوک‌های آزاردهنده قومیتی و منطقه ای از همین حالا به صورت جدی بکوشیم.

برخی منابع مورد مطالعه در تدوین این متن:
۱-    خبرگزاری مهر / سونامی‌جوک‌های قومیتی حرمت اقوام ایران زمین را می‌بلعد

۲-    وبسایت راه دانشجو / ریشه تمسخر قومیت‌ها در فرهنگ شفاهی ایران

۳-    وبسایت پارسینه / ریشه یابی بدنام کردن قومیت‌ها در ایران ؛ از قزوینی‌ها تا رشتی‌ها

فرستادن دیدگاه »