سربداران به روایت محمود دولت آبادی

امید برومندی ۱۶ مرداد, ۱۳۹۲ ۲ 590 views

فیلم نامه ای که هیچکس قبول نکرد اما شاملو بابت آن پول خوبی داد.

استاد محمود دولت آبادی بزرگترین نویسنده معاصر ایران و خالق شاهکار بی نظیر «کلیدر» دومین رمان بزرگ جهان است. امروز کمتر ایرانی تحصیل کرده ای هست که یکی از کتب دولت آبادی را نشناسد یا حداقل نامی‌از وی نشنیده باشد.
وی در مردادماه ۱۳۱۹ در روستای دولت آباد در ۱۰ کیلومتری شهر فرهنگ پرور و ادب خیز سبزوار پایتخت نثر ایران متولد شده است.
دولت  آبادی همشهری خواجه ابوالفضل بیهقی، ابوالحسن زید بیهقی، دکتر علی شریعتی، ملاحسین واعظ کاشفی  تعدادی دیگر از بزرگترین نویسندگان نثر فارسی است.از همین رو گویا به حکم وراثت، وی نیز از قلمی‌قوی و استعدادی شگرف در نویسندگی برخوردار است و به همین دلیل به یکی از بزرگترین مشاهیر سبزوار تبدیل شده است.
دولت آبادی تا کنون آثار بسیار زیادی را به چاپ رسانیده است؛ که از آن میان کتاب‌های کلیدر، زوال کلنل، روزگار سپری شده مردم کهنسال، جای خالی سلوچ، اتوبوس و … از شهرتی بیشتر از بقیه آثارش دست یافته اند.sarbedaran-dowlatabadi

اما در میان مجموعه نوشته‌های محمود دولت آبادی، به چند فیلم نامه و نمایش نامه نیز بر می‌خوریم که هر چند به شهرتی به اندازه رمان‌ها و آثار داستانی وی پیدا نکرده اند، اما به نوبه خود حائز اهمیتند.
از جمله آثار کمتر مشهور، اما با اهمیت دولت آبادی می‌توان به فیلم نامه «سربداران» اشاره کرد.

در فیلم نامه سربداران مانند بسیاری از آثار دولت آبادی، زادگاهش سبزوار و شهرها و روستاهای اطرافش بستر جغرافیایی داستان را تشکیل می‌دهند.محموددولت آبادی در این فیلم نامه که داستانی تاریخی دارد، سعی کرده است گوشه ای از ظلم متجاوزان مغول و زندگی آشفته و غمبار مردم ایران در قرن هشتم هجری را به تصویر بکشد.
یکی از شخصیت‌های نامداری که دولت آبادی در این فیلم نامه از وی بهره گرفته است، امیرشاهی شاعر برجسته سبزواری است که اصالتاً متعلق به خاندان امرای سربداری و تقریبا از معاصران همان حکومت بوده است.

فیلم نامه سربداران که توسط دولت آبادی نوشته شد با وجود همه ارزش‌های داستانی، ادبی و تاریخی، متأسفانه هیچگاه به فیلم تبدیل نشد. دولت آبادی خود در این رابطه در کتاب «نون نوشتن» گفته است :
روی فیلمنامه سربداران هم کار کرده‌ام که سیمای تلویزیون ملی ایران آن را قبول نکرده است و البته سیمای جمهوری اسلامی‌هم آن را قبول نکرد و به جایش واگذار کرد به نویسنده سریال شهر من شیراز! (نون نوشتن)
با این حال ارزش‌های این اثر ادبی و تاریخی از چشم متخصصین و خبرگان عرصه ادبیات و تاریخ ایران، پنهان باقی نماند. به طوری که  احمدشاملو شاعر صاحب سبک، نویسنده توانمند، پژوهشگر و روزنامه نگار نامی‌معاصر، برای انتشار بخش‌هایی از این فیلم نامه، بیشترین دستمزد دولت آبادی را به او داده است. (مبلغ ۲هزارتومان که در آن زمان مبلغ بسیار زیادی محسوب می‌شد)( تاریخ ایرانی)
گفتنی است سربداران یکی از بزرگترین نهضت‌های ملی مذهبی ایرانیان است که در قرن هشتم هجری در ناحیه خراسان روی داد. و به مدت نیم قرن منجر با اقتدار در مقابل ظلم و تجاوز مغولان ایستاد تا به کوتاه شدن دست آنان از ناحیه خراسان و سایر بخش‌های ایران منجر شد.
نهضت سربداران همچنین نخستین حکومت شیعه دوازده امامی‌ایران را به پایتختی دارالمومنین سبزوار پایه گذاری کردند. تأثیرات فراوانی که سربرداران بر تاریخی حرکت‌های شیعی و سیاسی ایران بزرگ برجای گذاشت امروز آن را به نمادی از غیرتمندی و آزادگی ایرانیان تبدیل کرده است.
محمود دولت آبادی که خود زاده سبزوار پایتخت سربداران است، با الهام از این رویدادتاریخی زادگاه محبوب خود، در سال‌های جوانی فیلم نامه سربداران را خلق کرد، اما متأسفانه این فیلم نامه بنا به دلایلی در مهجوریت باقی ماند.
درپایان این مطلب به عنوان حُسن خِتام، صحنه اول از فیلم نامه سربداران با قلم استاد محمود دولت آبادی درج می‌گردد.
در این صحنه امیرشاهی شاعر بزرگ سربداری چند سال بعد از انقراض حکومت سربداران در حال گفتگو با یک جوان تاریخ نویس است :

صحنه اول
صحنه خارجی. مزرعه ای در جوار سبزوار. غروب پائیز. سال ۷۹۵ هجری . سیزده سال پس از انقراض سربداران. امیرشاهی شاعر بازمانده سربداران سبزوار در مزرعه خویش. پیرمردی که موهایش سپید شده و پشتش خم شده است. در کنار او تاریخ نویس گمنام سربدار، لب جوی آب نشسته اند . آفتاب دارد غروب می‌کند.
امیرشاهی شاعر : ما غروب کردیم . ما غروب کردیم . به این خورشید نگاه کن. ابرها را می‌بینی که چگونه خورشید را در خود فرو می‌کشند ؟ ابرهای تیموری خورشید سربداران را بلعیدند . ما، مردم ما تنها یک لحظه چشم به آفتاب گشودند و خورشیدشان خاموش شد . پنجاه سال و چند سال در چشم روزگار همانند برآمدن و فروشدن خورشیدی است. ما برآمدیم، زمین خراسان  را با خون خود شستیم و مردیم . ما برآمدیم، بر جنگل انبوه مازندران تابیدیم و مردیم . ما برآمدیم تا سمرقند نورپاشیدیم و مردیم . ما به یاری کرمانیان شتافتیم و بازگشته غروب کردیم. از سربداران دیگر تنها نامی‌باقی مانده است.
سربداران سرخویش بردار کردند تا از یادها نرود که «ما نیز مردمی‌هستیم» پدرم و پدر او سربدار بودند. خود نیز تا رمق در پای داشتم، بودم. بودیم و بودند. روزگار سر نیامد، روزگار ما سرآمد. امروز دیگر شعر نمی‌سرایم. تنها مرثیه‌هایم را پیش خود، در خفا زمزمه می‌کنم. آه ….آه از تفرقه . ما خود، خود را خوردیم . بیگانه به از این چه می‌خواست ؟ اما فرزندم، تو راست بنویس . سخن بوالفضل را خوب دریاب . تو تاریخ را به درستی بنویس . چنانکه جانب حق را رعایت کرده باشی . نام این مردم به خامه تو آراسته باد.
تاریخنویس : «من داد این تاریخ به تمام خواهم داد.» اگر بر خطا نرفته باشم سخن فخر ما بیهقی این است.
امیرشاعی شاعر : سخن به درستی گفتی . پیداست که از هوش و حافظه ای دقیق برخورداری .
تاریخنویس : آنچه دارم به خدمت این تاریخ گرفته ام.
امیرشاهی شاعر : پس «داد این تاریخ به تمامی‌خواهی داد!»
تاریخنویس : اینک گوش با شما دارم.
امیرشاهی : برخیزیم.
هر دو در مرد در غروب بر می‌خیزند و پشت به ما (دوربین) راه می‌افتند در مزرعه.
امیرشاعی : در این قیام مردان نامی‌بسیار بودند. اما پیش از آنها مردم گمنام سر خود بر دار کردند.
دور و محو می‌شوند.

برای مطالعه فیلم نامه سربداران به قلم استاد محمود دولت آبادی روی اینجا کلیک کنید.

۲ دیدگاه »

  1. منوچهر (فرزند سبزوار) ۲۹ مرداد, ۱۳۹۲ at ۱:۵۳ ب٫ظ - پاسخ

    سلام دوستا ن شما چرا اینقدر کم کارید؟
    سایت خوبی دارید اما خیلی دیر به روز میشید.
    گفتم لابد بعد از تعطیلی اسرارنامه میشه به فعالیت شایت شما امیدوار بود اما شما هم که لب مرز تعطیلی هستید!
    چه طور می‌تونید در مقابل توهین و توهم همیشگی نیشابوری‌ها نسبت به سبزوار بی تفاوت باشید؟
    برید ببینید نیشابوری‌ها در سایت‌های خودشون و بقیه سایت‌های خراسان چه قدر به سبزوار توهین می‌کنن اونقورت شما تو سایت خودتونم به اندازه کافی در مورد سبزوارنمی‌نویسید. مثلا برید سایت کاشمری‌ها و درفشانی‌های نیشابوری‌ها رو بخونید.
    http://www.kashmari.ir/1391/04/%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D8%AD%D8%9F%D8%9F%D8%9F.html/
    من وقتی دیدم سعی کردم جواب بدم ولی همون چیزایی که از قبل بچه‌های قبلی گفته بودنو گفتم شمااگر در سبزوارید و یا اطلاعات بیشتر و تازه تری دارید واز اوضاع شهرمون بیشتر خبر دارید باید مطالب جدیدتر به ما بگیدوتزریق کنید.تا بتونیم به نوبه خودمون بهتر در بحث‌ها شرکت کنیم.
    نمی‌دونم شما ساکن سبزوارید یا نه ولی برای ما بچه‌های سبزوار که سالهاست از شهر عزیزمون دوریم فیسبوک و سایت‌های اینترنتی مثل مجله شما تنها راه‌هایی هستن که روز به روز از اوضاع شهرمون با خبر بشیم شما هم که ماشاالله نصفه ونیمه تعطیلید!

    • سبزواریها.کام ۳ شهریور, ۱۳۹۲ at ۱:۱۴ ب٫ظ - پاسخ

      سلام همشهری عزیز
      از توجه شما سپاسگذاریم.
      روند فعالیت این مجله از ابتدا به نحوی تعیین شده بود که توسط خود همشهریان گرامی‌به روز شود.
      دوستانی هم که قرار بود در این مدت ما را یاری کنند به دلایل متعددی کم کار شده اند.
      اما امیدوار هستیم که بتوانیم به زودی فعالیت این مجله را نظم ببخشیم.
      پایدار باشید و سربلند

فرستادن دیدگاه »